Για την Ελένη: Ανθρώπινο προνόμιο ο θάνατος.

Αριστείδης Μπαλτάς

Όπως λέει ένας μεγάλος, δεν είναι δυνατό να μιλήσεις σε εκείνον στον οποίο έχεις κληθεί να δώσεις τον τελευταίο ασπασμό. Ο θάνατός του σου στερεί οριστικά αυτήν ακριβώς τη δυνατότητα. Εκείνα που δεν είπες, εκείνα που ήθελες να πεις, εκείνα που ανέβαλες να πεις, εκείνα που δεν μπόρεσες ή δεν πρόλαβες να διαμορφώσεις και να πεις δεν είναι πλέον δυνατό να ειπωθούν. Αμετάκλητα. Κι όμως το κάνεις. Συνεχίζεις να του μιλάς μόνος, βουβά, σιωπηλά, με τον ίδιο τον εαυτό σου ως ενδιάμεσο. Το κάνεις ενόσω γνωρίζεις βαθιά ότι δεν μιλάς, ότι δεν μπορείς να μιλήσεις σε εκείνον που δεν υπάρχει πια να σε ακούσει. Έτσι μιλάς αποκλειστικά στον εαυτό σου, μιλάς τελικά μόνο σε σένα τον ίδιο. Με άλλα λόγια δεν πενθείς εκείνον. Πενθείς εκείνο το δικό σου κομμάτι που στέρησε σε σένα ο θάνατός του, πενθείς τελικά μόνον τον εαυτό σου. Εσύ, για τον εαυτό σου, με τον εαυτό σου. Εγγενώς απαράκαμπτος εγωισμός; Αφόρητος εγωκεντρισμός; Σίγουρα ναι. Αλλά ταυτόχρονα όχι. Γιατί γνωρίζεις, επίσης βαθιά, ότι εσύ έφτασες να γίνεις εσύ, ότι εσύ είσαι εσύ, μόνον επειδή υπήρξε για σένα ο άλλος, όσο υπήρξε για σένα ο θνητός άλλος. Εσύ είσαι εσύ, ο θνητός εσύ, μόνον επειδή ο πάντοτε θνητός άλλος αντηχεί μέσα σου. Και όσο εσύ ζεις εκείνος θα εξακολουθεί να αντηχεί.
Στην κηδεία της Ελένης παρευρέθηκαν όλες ανεξαιρέτως οι τάσεις, οι συνιστώσες, οι φυλές της Αριστεράς, όλες ανεξαιρέτως οι βαθμίδες της εκπαίδευσης, όλες οι ηλικίες, γυναίκες, άντρες και νέα παιδιά. Οι πολλοί εγκάρδιοι φίλοι της Ελένης, του Άλκη και του Αλέξανδρου. Κόσμος πολύς. Όταν περνούσε η σορός αρκετοί χειροκρότησαν. Όλοι όμως, εντυπωσιακά όλοι, έφεραν στο βλέμμα και στο σώμα εκείνη την αίσθηση απώλειας που εμφανίζει τον καθένα αδύναμο απέναντι στον ίδιο τον εαυτό του και άρα εκθέτει. Δηλαδή εκείνη την απολύτως ιδιωτική αίσθηση απώλειας που τα τρέχοντα ήθη δεν επιτρέπουν να εκφράζεται δημόσια, αλλά την ωθούν να κρύβεται πίσω από μαύρα γυαλιά, κάτω από ένα ύφος προσποιητής αδιαφορίας, πίσω από κάποιες σιγανές κουβέντες για θέματα ασήμαντα ή άσχετα. Μολαταύτα στην κηδεία της Ελένης αυτή η αίσθηση αδυναμίας δεν μπορούσε να κρυφτεί. Όλοι την έβλεπαν στους άλλους, όλοι έβλεπαν να τη μοιράζονται, όλοι αισθάνονταν πως ο άλλος πενθούσε γιατί έχανε κάτι προσωπικά και αποκλειστικά δικό του με τον θάνατο εκείνης. Μια αίσθηση βαθιάς κοινότητας, η μόνη τότε δυνατή μορφή παρηγοριάς. Για αυτόν τον λόγο, η κηδεία της Ελένης ήταν, αν επιτρέπεται η λέξη, κηδεία ωραία, κηδεία αντάξια του ήθους, της δύναμης και της μορφής εκείνης. Κηδεία αντάξια του ήθους και της δύναμης της Αριστεράς.

Και κάτι ακόμα για την Ελένη...

Ήταν σε ένα από τα αντιπολεμικά συλλαλητήρια της αρχής του χρόνου. Κι η Ελένη μαζί μας, όπως πάντα, μαζεύοντας όλες τις δυνάμεις της, πάντα η ίδια, όπως την ξέραμε, να μην αφήνει να φαίνεται τίποτα από τη μεγάλη περιπέτεια που περνούσε.
Στην πορεία περπατούσαμε δίπλα δίπλα, πιο πίσω ο Άλκης. Λέγαμε διάφορα, άλλα σοβαρά κι άλλα αστεία. Για το κοινό μας όραμα, τη συσπείρωση, την ενότητα της κατακερματισμένης αριστεράς. Για το "Χώρο Διαλόγου και Κοινής Δράσης της Αριστεράς" που εκείνη με έπεισε να παρακολουθώ τις συνεδριάσεις του συντονιστικού του. Κουτσομπολεύαμε και λίγο...
Πίσω μας καπνοί κι η μυρουδιά των δακρυγόνων. Ανησυχούσα για την Ελένη. Ξαφνικά, εκείνη γυρνάει χαμογελώντας και μου λέει:
"Σκέψου να αρχίσει να μας κυνηγάει η Αστυνομία. Τι σοκ θα πάθει ο αστυνομικός που θα με πιάσει από τα μαλλιά και θα του μείνει η περούκα στο χέρι!"
Αυτή ήταν η Ελένη, η δική μας Ελένη. Με τη στάση της είχε νικήσει την αρρώστια κι έζησε ως την τελευταία στιγμή γεμάτη ενδιαφέροντα και, προπαντός, με αξιοπρέπεια. Ο αυτοέλεγχος, το θάρρος, η δύναμη κι ο τρόπος που αντιμετώπισε την αρρώστια της ήταν μοναδικά. Κι ένα μεγάλο μάθημα ζωής για μας.

Και οι εκπαιδευτικοί

Στη Νέα Σμύρνη σε ψάχναμε ασυναίσθητα, ανάμεσα στις φιγούρες που παραδοσιακά συνθέτουν το ανθρώπινο τοπίο αυτής της γιορτής, κι η απουσία σου κάθε φορά μας ξάφνιαζε οδυνηρά. Σήμερα, στην ίδια αίθουσα όπου, οικοδέσποινα οργανωτική και φιλόξενη, δραστήρια αγωνίστρια και γυναίκα ζωντανή και αεικίνητη με μια μόνιμη ζωηράδα νεότητας στο βλέμμα, δεχόσουν το Χώρο Διαλόγου, θα κουβεντιάζουμε όλοι οι φίλοι σου από την εκπαίδευση τα θέματα που σε συνάρπαζαν, ύστερα από τόσα χρόνια αγώνες για την Παιδεία. Ελένη, μας λείπεις.

ΕΠΟΧΗ 19-10-2003